Doanh nghiệp Việt – nước đã đến chân

Nhiều công nhân ở Công ty Cổ phần Bột giặt và hóa chất Đức Giang đã phải thôi việc dường chỗ cho… robot. Ông Đào Hữu Huyền, Tổng Giám đốc đơn vị này cho hay: “Nhà máy 100 công nhân thì chỉ còn 10, 15 người trụ lại được, rất chua xót nhưng không có cách nào khác”. Và cứ đà này robot sẽ dần thay thế công nhân ở đơn vị Đức Giang và nhiều đơn vị khác.

Mất việc vì robot

Chi nhánh của Công ty Đức Giang ở Lào Cai cứ 1.600 người thì có 300 người bị mất việc vì robot. Đến mức ông Đào Hữu Huyền lo ngại một số năm nữa những công nhân thất nghiệp càng ngày càng nhiều sẽ liên quan tới an sinh xã hội của thức giấc. Ở Công ty Đức Giang, Long Biên, dây chuyền bột giặt cũ với 100 người vận hành thì nay thay bằng chuỗi hệ thống tự động hóa mới, chỉ cần 10-15 người.

Nhưng tỷ trọng thôi việc vì CMCN 4.0 ở nhiều đơn vị khác còn kinh khủng hơn Công ty Đức Giang. Nhiều đơn vị sinh sản mỹ nghệ ở Bình Dương đã phải cho 90% công nhân thôi việc vì khi nhập dây chuyền mới về chỉ năm robot đã thay thế được 100 công nhân! Công nhân chẳng thể cạnh tranh với robot vì một robot vận hành sẽ cho ra 500 vật phẩm trong vòng một tiếng với vận tốc chính xác từng milimet. Robot làm việc không phải “như cái máy” mà là đúng nghĩa là một cái máy gần như tuyệt vời, nó không bị liên quan bởi tâm lý, không đói, không mệt, không vướng bận gia đình; chính xác và năng suất, số lượng, chất lượng lúc nào cũng bình ổn.

Nhiều công nhân của các đơn vị thủy sản ở miền nam đã phải thôi việc khi một dây chuyền tự động hóa có “con mắt lazer” hình thành. Thí dụ khi tôm được đưa lên băng chuyền và đưa qua “con mắt lazer”, tôm được phân loại theo đúng kích cỡ quy định. Phân loại xong dây chuyền tự động sắp đặt tôm cùng kích cỡ vào một nhóm. Nếu như công việc này trước đó cần hàng trăm công nhân mà độ chính xác không cao ngày giờ đây chỉ cần một dây chuyền này có thể giải quyết nhanh gọn.

Mới đây Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đã dùng 1.000 tay máy thay cho người cần lao và hà tằn hà tiện được 2 tỷ đồng trong một năm khi mà năng suất cao và đều hơn hẳn.

Robot cũng đã và đang tới những đơn vị lớn của vietnam. Hiện tại Nhà máy sữa Mega của Vinamilk đã được đầu tư tới 2.400 tỷ đồng để tự động hóa các khâu sinh sản từ chiết rót, vô trùng cho tới đóng gói, đóng áo quan và chất lên pallet dẫn tới nhiều nhân lực bị thải hồi.

Ở Đài Loan thì Foxconn – đơn vị đã giàu lên từ việc chuyên “dùng sức người” để gia công phụ kiện cho Apple, Sony và Nokia – vừa qua đã cắt giảm tới 60 nghìn công nhân, tức thị hơn một nửa lượng cần lao hiện có để thay thế bằng robot. Và câu chuyện tương tự hoàn toàn có thể xảy ra tại Samsung, với hơn 100 nghìn công nhân ngày nay ở vietnam và rất nhiều đơn vị FDI khác đầu tư vào những ngành thâm dụng cần lao trình độ thấp sẽ mau chóng vận dụng kĩ nghệ thay thế. Viễn cảnh robot choán việc làm của những người cần lao thủ túc đang hiển hiện ở vietnam. Theo Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội vietnam, trong ba năm gần đây, số lượng những công việc cần trình độ thấp đã tăng làng nhàng tới 47%/năm. Tuy nhiên, số lượng người làm những công việc này được thống kê chỉ tăng ở mức 8%. Vậy, câu hỏi được đặt ra là phần đông những công việc “thủ túc” này đã được thực hành bởi thứ gì nếu không phải robot, các dây chuyền tự động hóa cao, trí não nhân tạo.

Nguy cơ công nhân mất việc vì CMCN 4.0 còn cao hơn những ngành thâm dụng nhiều cần lao vốn choán tỷ trọng xuất khẩu lớn của vietnam như dệt may, da giày và điện tử. Báo cáo mới đây của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho biết, hơn 2/3 trong số 9,2 triệu cần lao ngành dệt may và da giày tại Đông – Nam Á đang bị đe dọa bởi sự bùng nổ mau chóng của áp dụng khoa học kĩ nghệ trong ngành này. Một khối lượng lớn công việc dành cho nhân loại sẽ dịch chuyển dần sang cho robot. Khi đó, cần lao giá rẻ làm việc tại các nhà máy dệt may mà chi tiết là khoảng 86% cần lao của vietnam, 88% cần lao của Campuchia và 64% cần lao Indonesia… sẽ đối mặt với tình trạng thất nghiệp ngay trên chính quê hương mình. Bên cạnh đó, dệt may vietnam trong thời đoạn CMCN 4.0 sẽ phải đấu tranh với nguy cơ sinh sản quay lại Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… là những nhà nước, khu vực có trình độ khoa học kỹ thuật sản xuất và choán tới gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của vietnam.

Tiến sĩ Trần Đình Thiên cho rằng, dệt may sẽ là một trong số ngành chịu sự liên quan lớn trước cuộc CMCN 4.0 tới đây. “Đâu đó người ta đưa ra con số khoảng hai triệu cần lao dệt may mất việc làm, quả là bi lụy nhưng chúng ta phải ưng ý để đổi thay. Mấu chốt là phải đổi thay, nghĩ khác về kinh doanh trong thời 4.0”.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may vietnam cho biết, với CMCN 4.0 một nhà máy có 3 vạn cọc sợi trước đó phải cần tới 450 cần lao, thì hiện giờ chỉ cần tối đa 30 người. Trong lĩnh vực dệt, trước đó một công nhân có thể chỉ đứng hai máy, thì hiện có thể đứng 8 – 10 máy, thậm chí 12 máy… Do đó, khi CMCN 4.0 diễn ra, sẽ có một lượng lớn công nhân trong ngành dệt, sợi bị dôi thừa.

Ở Công ty Việt Thắng Jean, trước đó một dây chuyền sinh sản để làm ra được 10.000 vật phẩm mỗi ngày cần khoảng 2.200 công nhân. Trong vòng một năm qua, đơn vị này đã từng bước đầu tư nhiều hơn các loại thiết bị tự động như máy laser tạo hoa văn, máy cắt chỉ, máy tạo mảng khối… Điều này giúp đơn vị giảm số lượng công nhân trên dây chuyền còn lại chỉ 800 người.

Ông Lê Tiến Trường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may vietnam cho biết, đối với ngành sử dụng nhiều cần lao dễ chơi như dệt may thì việc vận dụng CMCN 4.0 sẽ rất quan yếu với nhiều thời cơ mới nếu sớm được triển khai sâu rộng. Việc vận dụng tự động hóa, robot và sử dụng các dữ liệu lớn có kỹ năng tăng năng suất theo cấp số nhân chứ không phải cấp số cộng. Mặc dù vậy nhiều đơn vị trong ngành dệt may vẫn cho rằng cách mệnh 4.0 chỉ liên quan tới một số khâu chuyên biệt, còn các phần khác khác lạ là khâu kiến tạo thì không “chạm” tới được. Chính do vậy mà nhiều đơn vị dệt may vẫn bình chân như vại trước cuộc cách mệnh 4.0 đang tiến nhanh với vận tốc chóng mặt.

Doanh nghiệp Việt vẫn còn“đủng đỉnh”

Với CMCN 4.0, thời cơ của người này thỉnh thoảng lại là thảm kịch của người khác. Từ khi hình thành cơ chế ta-xi dựa vào áp dụng internet trên máy tính bảng sáng ý, nhiều lái xe đã kiếm bộn tiền nhờ hiệp tác với Grab và Uber nhưng các hãng taxi truyền thống đứng trước nguy cơ bị thu hẹp dần thị phần và có thể vỡ nợ. Hãng ta-xi truyền thống hàng đầu Vinasun cho biết, chỉ riêng trong quý I năm nay, đã có 4.239 người cần lao thôi việc và 300 đầu xe phải nằm bãi mà căn do chính là chịu liên quan từ cạnh tranh của Uber và Grab. Đã có 10.084 lái xe ký tên xin công đoàn chuẩn y tuần hành phản đối. Hãng này đã phải gửi động, 6% không biết.

Tuy nhiên, về chiến lược có tới 79% số DN được khảo sát giải đáp rằng họ chưa làm gì để đón sóng cuộc CMCN 4.0; 55% số DN cho biết đang mày mò, nghiên cứu; 19% số DN đã xây đắp kế hoạch; chỉ có 12% số DN đang triển khai.

Thực tế cho thấy nhiều đơn vị vẫn nghĩ CMCM 4.0 “trừ” mình ra. Ngoài ra nói như ông Lê Trí Dũng – Giám đốc Trung tâm sáng tao CMC, hiện có tình trạng chỗ nào cũng nói tới CMCN 4.0 nhưng không biết phải làm gì.

Ông Lê Xuân Công, Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ (Bộ Thông tin và Truyền thông) cho hay: “Mức độ chuẩn bị của vietnam đối với cuộc CMCN 4.0 ở mức làng nhàng thấp. Điều này diễn tả qua hai góc cạnh, các chỉ số và kĩ nghệ. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực kĩ nghệ ở vietnam về căn bản vẫn chưa chuẩn bị, chưa tương đương với ASEAN. Chúng ta còn có một điểm yếu nữa là năng suất cần lao của vietnam còn thấp. Tuy nhiên, ưu thế của nước ta là mật độ thuê bao điện thoại vượt xa các nước có mức thu nhập tương đương trong khu vực ASEAN”.

Ông Trần Đình Thiên – Viện trưởng Viện Kinh tế vietnam dùng từ “đủng đỉnh” để biểu thị vận tốc thay đổi của đơn vị vietnam với CMCN 4.0 trong khi nhiều nước đang “quyết đấu” với cuộc cách mệnh này cách đây gần chục năm rồi. “Đối thủ đang thắng chúng ta về năng suất, hoạt động mua bán, chúng ta không đổi thay sẽ tụt lại phía sau. Trung Quốc là bài học cần nghiên cứu”, ông Thiên nhấn mạnh. CMCN 4.0 với các đơn vị vietnam “nước đã tới chân”, nhưng nhiều đơn vị vẫn đang loay hoay với 3.0, thậm chí 2.0.

Theo Tâm An/nhandan.com.vn