Mua ngân hàng 0 đồng: Phải xem xét lại!

Ngân hàng sắp báo lãi ngàn tỷ từ… nợ xấu

Cổ phiếu tăng giá, nhà băng sẽ ào ạt lên sàn

Vì sao cựu phó thống đốc nhà băng bị khởi tố?

Năm 2015, Ngân hàng (NH) Nhà nước quyết định mua bắt buộc NH TMCP Xây dựng (VNCB), NH TMCP Đại Dương (OceanBank), NH TMCP Dầu khí Toàn Cầu (GPBank) với giá 0 đồng, chuyển đổi thành 3 NH thương nghiệp nghĩa vụ hữu hạn một thành viên, do NH Nhà nước làm chủ chiếm hữu; đồng thời chấm dứt toàn thể quyền, lợi ích của các cổ hủ đông, đảm bảo lợi quyền cho người gửi tiền.

Pháp luật chưa quy định giá mua

Điều đáng nói là khi NH Nhà nước quyết định mua toàn thể cổ hủ phần thì 3 NH này vẫn còn của cải. Từ đó, nhiều quan điểm thắc mắc tại sao NH quốc gia không định giá của cải VNCB, OceanBank, GP Bank để mua với mức giá cao hơn 0 đồng?

Theo Luật NH quốc gia, Luật Các doanh nghiệp tín dụng (TCTD), NH Nhà nước có quyền trực tiếp mua lại NH yếu kém thuộc diện kiểm soát khác lạ (đã âm vốn điều lệ), nếu NH đó không có phương án bổ sung vốn.

Mặt khác, Quyết định 254 của Thủ tướng Chính phủ về cơ cấu lại chuỗi hệ thống các TCTD thời đoạn 2011-2015 cũng chuẩn y NH Nhà nước sử dụng các giải pháp theo quy định của luật pháp, trong đó có việc mua lại NH.

Trong khi đó, Quyết định 48/2013 của Chính phủ quy định NH Nhà nước mua cổ hủ phần của NH thương nghiệp bị kiểm soát khác lạ phải thuê các doanh nghiệp tham vấn có tác dụng định giá chủ quyền để xác định giá trị NH, trên cơ sở đó xác định giá trị cổ hủ phần một cách chủ quyền, khách quan.

Mua ngân hàng 0 đồng: Phải xem xét lại! - 1

Ngân hàng TMCP Dầu khí Toàn Cầu (GPBank) đã bị mua lại với giá 0 đồng Ảnh: TẤN THẠNH

Như vậy, Luật NH quốc gia, Luật Các TCTD, các quyết định của Chính phủ không có quy định nào về phương pháp, giá cả mua bắt buộc cổ hủ phần NH. Còn tại bản án sơ thẩm đại án OceanBank, TAND TP Hà Nội kiểm tra việc mua NH 0 đồng không đảm bảo lợi quyền của các cổ hủ đông và những người có tương tác tại OceanBank. Với các phân tách này, TAND TP Hà Nội kiến nghị Chính phủ coi xét, kiểm tra lại việc mua lại một số NH, trong đó có OceanBank, cho ăn nhập với các quy định của luật pháp hiện hành.

Thế nhưng, giới NH cho rằng có thể trước khi mua NH 0 đồng, NH Nhà nước đã được Chính phủ ưng ý mới thực hành.

NH Nhà nước cho biết từ năm 2012, thanh tra NH Nhà nước đã phát hiện nhiều yếu kém, không may trong hoạt động của VNCB, OceanBank, GPBank. Cả 3 NH đều thuộc diện kiểm soát khác lạ vì kinh doanh thua lỗ, âm vốn chủ chiếm hữu, tình hình quản trị, điều hành kém hiệu quả và không có phương án bổ sung vốn để khắc phục hoạt động. Việc NH Nhà nước trở thành chủ chiếm hữu sẽ giúp cho 3 NH 0 đồng có điều kiện thuận lợi triển khai thắng lợi phương án tái cơ cấu, hoạt động kinh doanh theo hướng an ninh, hiệu quả.

Theo quy định, vốn điều lệ của một NH tối thiểu 3.000 tỉ đồng. Như thế, sau khi bị mua 0 đồng, VNCB, OceanBank, GPBank có số vốn điều lệ là bao nhiêu và tiền đâu để các NH này hoạt động trong gần 3 năm qua?

Lãnh đạo nhiều NH thương nghiệp cho rằng vốn điều lệ của 3 NH 0 đồng chỉ mang danh nghĩa nhưng không có nghĩa là không có vốn để kinh doanh. Bởi các NH này vẫn huy động được tiền gửi từ cư dân và các doanh nghiệp kinh tế, đồng thời vay được tiền trên hoạt động mua bán liên NH hoặc được NH Nhà nước tái cấp vốn trong thời kì ngắn, sau đó phải hoàn trả cho NH Nhà nước. Cứ thế, nguồn vốn tới từ kênh tiện tặn, hoạt động mua bán liên NH hoặc từ NH Nhà nước được các NH 0 đồng quay vòng để kinh doanh.

Cổ đông… rấm rứt

Tuy NH Nhà nước căn cứ các quy định của luật pháp và quyết nghị đại hội cổ hủ đông của VNCB, OceanBank, GPBank không duyệt phương án bổ sung vốn để quyết định mua lại toàn thể cổ hủ phần 3 NH này nhưng tới nay, không ít cổ hủ đông vẫn rấm rứt.

Một số nhà đầu tư từng tham dự các phiên họp đại hội cổ hủ đông của 3 NH 0 đồng cho biết HĐQT đưa ra phương án bổ sung vốn điều lệ như một thách đố cổ hủ đông. Đơn cử, OceanBank quy định cổ hủ đông mua cổ hủ phần để bổ sung vốn phải nộp tiền mặt, không sử dụng vốn ủy thác, vốn huy động, vốn vay của các doanh nghiệp, cá nhân khác có tài chính lành mạnh, hạn chế chuyển nhượng trong 3 năm…

Trong khi đó, việc biểu quyết bổ sung vốn thường do các nhóm cổ hủ đông lớn quyết định vì các nhóm này luôn nắm tỉ lệ cổ hủ phần áp đảo. Đơn cử, trước thời điểm NH Nhà nước mua lại bắt buộc cổ hủ phần của OceanBank, Tập đoàn Dầu khí vietnam (PVN) chiếm hữu 20% (tương đương 800 tỉ đồng); Tập đoàn Đại Dương (OGC), Công ty TNHH VNT mỗi doanh nghiệp đều nắm giữ chiếm hữu 20%; Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Sông Đà chiếm hữu 6,65% vốn cổ hủ phần tại OceanBank. Còn tại VNCB, ông Phạm Công Danh và người tương tác nắm giữ khoảng 90% vốn cổ hủ phần…

Mặt khác, do một số thây mặt cổ hủ đông lớn của VNCB, OceanBank, GPBank là doanh nghiệp quốc gia hoặc chủ doanh nghiệp tư nhân rơi vào vòng lao lý, góp vốn vào NH sai quy định nên họ không có “tiền tươi thóc thật” hoặc chẳng thể sử dụng tiền tài quốc gia để bổ sung vốn pháp định. Vì thế, tại đại hội cổ hủ đông của các NH 0 đồng, nhóm cổ hủ đông lớn không biểu quyết duyệt phương án bổ sung vốn là điều dễ hiểu. Còn cổ hủ đông nhỏ lẻ có đồng ý bổ sung vốn thì đại hội cổ hủ đông cũng không duyệt vì tỉ lệ biểu quyết của họ quá thấp. Hệ quả là NH Nhà nước quyết định mua toàn thể cổ hủ phần của 3 NH trên với giá 0 đồng, nhà đầu tư nhỏ góp vốn vào các NH này tay trắng.

Thiếu nguyên lý hoạt động mua bán

Đề cập lợi quyền của cổ hủ đông nhỏ lẻ ở các NH 0 đồng, một thành viên HĐQT của một NH lớn tại TP HCM kiểm tra khi 100% vốn điều lệ NH thuộc về quốc gia thì quyền cổ hủ đông không còn. Tuy nhiên, vị này kiểm tra việc mua NH 0 đồng chưa có tiền lệ tại vietnam và có phần thiếu nguyên lý hoạt động mua bán vì các NH bị mua vẫn còn của cải. Mặt khác, do các nhóm cổ hủ đông lớn không đồng ý bổ sung vốn, NH Nhà nước mạnh tay mua bắt buộc khiến họ cảm thấy bị ép bán cổ hủ phần với giá 0 đồng.

Theo giới đầu tư chứng khoán, nguyên lý của hoạt động mua bán là thuận mua vừa bán, vâng lệnh quy định luật pháp. Do đó, việc bán toàn thể cổ hủ phần NH là do đại hội cổ hủ đông quyết định và được bộc lộ bằng quyết nghị. Vì thế, nếu quyết nghị đại hội cổ hủ đông không bán cổ hủ phần với giá 0 đồng nhưng bị buộc phải bán là không ổn, lợi quyền của cổ hủ đông bị xóa sổ là chưa phù hợp lý, bởi họ vẫn còn nắm giữ sổ cổ hủ đông.

Dù rằng, NH Nhà nước tuyên bố có xác định giá trị NH duyệt một doanh nghiệp chủ quyền nhưng theo tấn sĩ – trạng sư Bùi Quang Tín (Đoàn Luật sư TP HCM), cổ hủ đông nhỏ có quyền đề xuất các NH này công khai quá trình bị mua cổ hủ phần 0 đồng, bao gồm các thông báo định giá cổ hủ phần, vốn pháp định âm bao nhiêu, giá trị của cải, nguyên do và nghĩa vụ của chỉ đạo NH… Trường phù hợp các NH 0 đồng không phục vụ các điều kiện này thì cổ hủ đông có thể khởi kiện với lý do lợi quyền bị thúc đẩy, thông báo NH chưa sáng tỏ…

Thế nhưng, dưới một góc nhìn khác, trạng sư Trương Thanh Đức, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế vietnam, phản hồi giá trị của cải của các NH được xác định âm nên mỗi cổ hủ phần được định giá là 0 đồng. NH Nhà nước không cần mua lại 100% mà chỉ cần mua lại 65% tổng số cổ hủ phần là đã có toàn quyền quyết định mọi vấn đề của các NH 0 đồng. “Có điều, nếu giải quyết kịp thời hơn, khi 3 NH trên chưa lâm vào tình trạng âm vốn quá lớn thì hậu quả đã không quá nặng nề” – trạng sư Trương Thanh Đức phân tách.

Chưa được quy định trong các văn bản luật pháp

Kéo dài hơn 1 04 tuần, ngày 29-9, TAND Hà Nội đã chấm dứt phiên xét xử đại án OceanBank.

Trong bản án, TAND Hà Nội cho rằng Luật NH quốc gia và Luật Các TCTD (mới) không có quy định về việc mua bắt buộc các TCTD với giá 0 đồng. Việc trao đổi cũng chưa được quy định trong các văn bản luật pháp khác. Mặt khác, việc mua lại các TCTD, trong đó có OceanBank, làm tăng gánh nặng cho ngân sách quốc gia khi buộc phải chi tiền khắc phục các hậu quả mà TCTD gây ra. Việc mua này cũng sẽ không đảm bảo lợi quyền của các cổ hủ đông và những người có tương tác tại OceanBank.

Qua đó, TAND TP Hà Nội kiến nghị Chính phủ coi xét, kiểm tra lại việc mua lại một số TCTD, trong đó có OceanBank, cho ăn nhập với các quy định của luật pháp hiện hành.

NG.HƯỞNG

Cẩn trọng phương án vỡ nợ

Theo dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Các TCTD, Chính phủ quyết định chủ trương và thông qua phương án vỡ nợ, chuyển giao bắt buộc NH bị kiểm soát khác lạ theo yêu cầu của NH Nhà nước.

Đề cập vấn đề này, TS Nguyễn Văn Thuận (Trường ĐH Tài chính – Marketing) viện dẫn năm 2008, NH Lehman Brothers thua lỗ nặng buộc phải vỡ nợ. Lập tức hoạt động mua bán tài chính, kinh tế Mỹ bất ổn khiến chính phủ nước này phải “bao tiêu” các NH yếu kém bằng cách mua cổ hủ phần nắm quyền chi phối để định hình hoạt động mua bán, rồi vực dậy hoạt động của các NH đó, bảo vệ lợi quyền người gửi tiền và cổ hủ đông. Đến nay, việc mua cổ hủ phần NH yếu kém của chính phủ Mỹ đã thắng lợi bởi họ đã bán được cổ hủ phần các NH này với mức giá có lời. “Do đó, để xử lý các NH thương nghiệp yếu kém, Chính phủ, NH Nhà nước cần tính kỹ phương án vỡ nợ, nếu không, hoạt động mua bán có thể đối mặt với nhiều hệ lụy” – ông Thuận khuyến nghị.